Norma PN-EN 61439 definiuje wymagania dla zestawów rozdzielnic i sterownic niskiego napięcia. W 2014 roku zastąpiła wcześniej obowiązującą PN-EN 60439 i wprowadziła nową strukturę odpowiedzialności pomiędzy producentem oryginalnym, producentem zestawu oraz użytkownikiem końcowym. Norma koncentruje się na bezpieczeństwie, niezawodności zasilania oraz jednoznacznych zasadach projektowania i weryfikacji rozdzielnic.
Nowe przepisy mają bezpośredni wpływ na projektantów, wykonawców i inwestorów. Projekt musi uwzględniać szereg parametrów technicznych, takich jak prąd znamionowy zestawu (InA), odporność na zwarcia (Icw), przyrosty temperatur czy współczynnik RDF. Każda rozdzielnica musi przejść Weryfikację Jednostkową Wyrobu, a dokumentacja techniczna musi być zgodna z wymaganiami określonymi w Załącznikach C i BB normy.
Co reguluje norma PN-EN 61439?
Jakie zespoły obejmuje norma PN-EN 61439?
Norma PN-EN 61439 obejmuje zestawy rozdzielnic i sterownic niskiego napięcia montowane w systemach do 1000 V AC. Dotyczy kompletnych zestawów zawierających łączniki, układy sterowania, pomiarowe, sygnalizacyjne, zabezpieczeniowe oraz konstrukcje nośne i połączenia wewnętrzne.
W zakresie normy znajdują się również obudowy zgodne z PN-EN 62208, które stanowią komponenty zestawów rozdzielnic. PN-EN 61439 odnosi się do zestawów gotowych do pracy, a nie pojedynczych urządzeń lub pustych szaf.
Zakres regulacji obejmuje także różne zastosowania zestawów rozdzielczych i sterowniczych – od systemów tablicowych (DBO), przez zestawy placów budowy, aż po systemy szynoprzewodów i rozdzielnice dużej mocy w układach przemysłowych.
Jakie są główne cele wprowadzenia tej normy?
Celem PN-EN 61439 jest ujednolicenie zasad projektowania, weryfikacji i eksploatacji rozdzielnic. Nowa norma eliminuje niejednoznaczności znane z poprzedniej PN-EN 60439 i wprowadza precyzyjny podział odpowiedzialności między zaangażowanymi stronami.
Norma jasno rozdziela obowiązki producenta oryginalnego i producenta zestawu. Producent oryginalny odpowiada za projekt i wzorcowe weryfikacje, natomiast producent zestawu (warsztat montażowy) za kompletację, montaż i końcową weryfikację.
Regulacje podnoszą poziom bezpieczeństwa instalacji oraz zapewniają wyższą niezawodność pracy urządzeń. Uwzględniają m.in. bilans cieplny, odporność na zwarcia, ciągłość zasilania i interoperacyjność komponentów – co ma kluczowe znaczenie w obiektach o krytycznym znaczeniu, takich jak szpitale, data center czy zakłady produkcyjne.
Jakie zmiany wprowadziła norma PN-EN 61439 względem PN-EN 60439?
Co zostało usunięte lub zmodyfikowane?
Norma PN-EN 61439 zniosła wcześniejszy podział na TTA (zestawy całkowicie przebadane) i PTTA (zestawy częściowo przebadane). Nowe podejście zakłada pełną odpowiedzialność producenta zestawu za końcowy produkt, niezależnie od poziomu ingerencji w projekt bazowy.
Wprowadzono alternatywne metody weryfikacji właściwości zestawu:
- obliczenia techniczne (np. bilans cieplny, odporność zwarciowa),
- porównanie ze wzorcem testowym,
- ekspertyzy techniczne potwierdzające zgodność.
Te zmiany uprościły proces wdrożenia zestawów oraz obniżyły koszty związane z testami fizycznymi.
Jakie nowe obowiązki nałożono na producentów i projektantów?
Norma PN-EN 61439 nałożyła obowiązek sporządzania dokumentacji „Weryfikacji Jednostkowej Wyrobu”. Producent zestawu musi udokumentować zgodność każdego gotowego wyrobu z wymaganiami normy – nawet jeśli korzysta z gotowego projektu producenta oryginalnego.
Projektant oraz wykonawca muszą uzgadniać z użytkownikiem końcowym szereg kluczowych parametrów. Obowiązują:
- załącznik C normy PN-EN 61439-1 – zakres uzgodnień producent–użytkownik,
- załącznik BB normy PN-EN 61439-2 – dane wejściowe potrzebne do projektowania rozdzielnicy.
Brak dokumentacji uzgodnień lub weryfikacji wyklucza możliwość deklarowania zgodności z normą.
Źródło: Fragment dokumentacji oszynowania wyłączników powietrznych Sentron 3WL wewnątrz rozdzielnicy Sivacon S4 firmy Siemens.
Kto ponosi odpowiedzialność za zgodność z PN-EN 61439? Jakie role definiuje norma?
Norma PN-EN 61439 precyzyjnie rozdziela odpowiedzialność pomiędzy trzy podmioty: producenta oryginalnego, producenta zestawu oraz użytkownika końcowego. Każdy z nich ma jasno określony zakres obowiązków związanych z projektowaniem, montażem i eksploatacją rozdzielnic.
| Rola | Zakres odpowiedzialności |
| Producent oryginalny | Projekt konstrukcyjny, dokumentacja bazowa, weryfikacja projektowa (typowa), wykonanie wzorcowych testów. |
| Producent zestawu | Montaż, dobór komponentów, wykonanie Weryfikacji Jednostkowej Wyrobu, ostateczna odpowiedzialność za gotowy produkt. |
| Użytkownik końcowy | Przekazanie danych technicznych i wymagań funkcjonalnych (sieć, InA, warunki środowiskowe) na etapie projektowym. |
Jeśli producent zestawu zmienia komponenty lub układ rozdzielnicy – staje się nowym producentem oryginalnym. Musi wtedy samodzielnie przeprowadzić pełną weryfikację projektu i ponosi całą odpowiedzialność za zgodność.
Jak wygląda proces weryfikacji zgodności z PN-EN 61439?
Jakie metody weryfikacji dopuszcza norma?
Norma PN-EN 61439 dopuszcza trzy równoważne metody weryfikacji zestawu rozdzielnicy.
- Badania fizyczne zestawu – wykonywane według normy i potwierdzające właściwości elektryczne i mechaniczne.
- Porównanie ze wzorcem testowym – możliwe tylko wtedy, gdy układ i komponenty odpowiadają wzorcowi.
- Obliczenia techniczne lub ekspertyzy – stosowane przy weryfikacji przyrostu temperatury, prądów zwarciowych, odstępów izolacyjnych.
Wybór metody zależy od rodzaju rozdzielnicy, zakresu modyfikacji i dostępności danych. Przy małych modyfikacjach możliwe jest oparcie się na dokumentacji producenta oryginalnego. W przypadku nowych zestawów – pełna Weryfikacja Jednostkowa Wyrobu jest obowiązkowa.
Jakie parametry muszą zostać potwierdzone?
Weryfikacja zestawu musi objąć wszystkie kluczowe cechy określone w Załączniku D normy PN-EN 61439-1. Obejmuje to m.in.:
- wytrzymałość mechaniczna i termiczna,
- przyrosty temperatury zgodnie z IEC/TR 60890,
- odporność zwarciowa (Icw, Icc) według PN-EN 60865-1,
- odstępy izolacyjne powietrzne i powierzchniowe,
- stopień ochrony IP,
- zgodność elektromagnetyczna (EMC),
- działanie mechaniczne i kompletność obwodów ochronnych.
Każdy z tych parametrów może zostać potwierdzony poprzez badanie, porównanie lub obliczenia – zgodnie z dopuszczalnymi metodami opisanymi w normie.
Przykładem pomocnego rozwiązania jest oprogramowanie do konfiguracji rozdzielnic Sivacon S4 od Siemens, które posiada wbudowaną funkcję kalkulacji strat mocy. Użytkownik programu w trakcie konfiguracji na bieżąco jest ostrzegany o przekroczeniu dopuszczalnych strat mocy. Oprogramowanie generuje również odpowiednie raporty, które mogą być załączone do dokumentacji rozdzielnicy.
Przykład: Ostrzeżenie o przekroczeniu dopuszczalnych strat mocy w programie Sivacon S4 – Simaris Configuration Basic.
Jakie dane projektowe są obowiązkowe?
Co powinien dostarczyć użytkownik końcowy?
Norma PN-EN 61439 nakłada obowiązek przekazania konkretnych danych projektowych przez użytkownika końcowego. Informacje te są kluczowe dla prawidłowego zaprojektowania i weryfikacji rozdzielnicy. Załącznik BB normy PN-EN 61439-2 wskazuje, że projektant musi znać typ sieci (np. TN-C, TT), wartości prądów znamionowych (InA, InC, Icw), warunki środowiskowe (temperatura, wilgotność, wysokość montażu), a także wymagany poziom ciągłości zasilania i sposób instalacji rozdzielnicy.
Bez tych danych nie można przeprowadzić pełnej weryfikacji zgodności z normą, co naraża projekt na błędy, a instalację na ryzyko formalne i eksploatacyjne.
Czym jest jednostka funkcjonalna?
Jednostka funkcjonalna to zdefiniowany element zestawu, który realizuje określoną funkcję – na przykład zasilanie, odpływ czy pomiar. Norma traktuje każdą jednostkę jako odrębny element weryfikacyjny, co pozwala ograniczyć badania tylko do kluczowych konfiguracji.
Przykładem może być pole zasilające wyposażone w wyłącznik główny, odpływ z zabezpieczeniem czy układ automatyki SZR. Jeśli parametry i układ jednostki funkcjonalnej są zgodne z wcześniej przebadanym wzorcem, nie ma potrzeby przeprowadzania nowych testów – wystarczą obliczenia lub porównanie dokumentacji.
Jak norma wpływa na praktykę projektową?
Jak zmienia się dokumentacja projektowa?
Norma PN-EN 61439 wymusza aktualizację dotychczasowej dokumentacji projektowej oraz zmianę podejścia do opisu zestawów rozdzielczych. Projektanci muszą usunąć odniesienia do PN-EN 60439 i zastąpić je aktualnym oznaczeniem: PN-EN 61439-1 lub PN-EN 61439-2 – w zależności od typu rozdzielnicy.
Nowa dokumentacja musi zawierać techniczne parametry wymagane przez normę:
- InA – prąd znamionowy zestawu,
- InC – prądy odpływów,
- RDF – współczynnik obciążenia (Rating Diversity Factor),
Te dane muszą znaleźć się zarówno w opisie technicznym, jak i na kartach katalogowych i schematach wykonawczych.
Norma promuje stosowanie techniki wtykowej i wysuwnej w projektach wymagających wysokiej niezawodności zasilania, np. w szpitalach, centrach danych czy zakładach produkcyjnych. Wymusza to nowe decyzje projektowe dotyczące budowy pól funkcjonalnych.
Jakie są najczęstsze błędy projektowe?
Brak znajomości normy prowadzi do powtarzalnych błędów w dokumentacji oraz wykonawstwie zestawów. Do najczęstszych należą:
- pominięcie bilansu cieplnego rozdzielnicy, co skutkuje przegrzewaniem elementów i niespełnieniem normatywnych limitów przyrostu temperatury,
- nieprawidłowe rozmieszczenie aparatów, które ogranicza naturalną cyrkulację powietrza i pogarsza chłodzenie wewnętrzne,
- brak dokumentacji Weryfikacji Jednostkowej Wyrobu, co formalnie eliminuje możliwość uznania zestawu za zgodny z normą.
Te błędy mogą skutkować brakiem dopuszczenia rozdzielnicy do użytkowania oraz przeniesieniem odpowiedzialności cywilnej na projektanta lub wykonawcę.
Praktyczne wskazówki dla projektantów i wykonawców
Jak poprawnie wdrażać normę w projekcie?
Projektując rozdzielnicę zgodnie z PN-EN 61439, zacznij od uzgodnień z inwestorem. Kluczowe parametry, takie jak InA, InC, Icw czy wymagana dostępność zasilania, muszą zostać przekazane przed rozpoczęciem projektu – zgodnie z Załącznikami C i BB.
Warto stosować zestawy producentów, które posiadają gotowe wyniki weryfikacji projektowej. Ułatwiają one zgodność z normą i znacząco skracają czas projektowania.
W przypadku zmian lub modyfikacji – producent zestawu staje się odpowiedzialny za całość rozwiązania. Oznacza to konieczność wykonania Weryfikacji Jednostkowej Wyrobu i sporządzenia kompletnej dokumentacji.
Jakie narzędzia wspierają zgodność z normą?
Do najważniejszych narzędzi wspomagających pracę projektanta należą:
- TTCALC – oprogramowanie do konfiguracji rozdzielnic i generowania wykazów części.
- CURVE-Select – narzędzie do doboru selektywności aparatów.
- Deklaracje zgodności – gotowe wzorce dostarczane przez producentów systemów.
Dzięki nim można łatwo zaprojektować zestaw zgodny z PN-EN 61439, obliczyć RDF, zweryfikować InA/InC i przygotować dokumentację techniczną do odbioru.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- Czy norma PN-EN 61439 obowiązuje dla wszystkich typów rozdzielnic niskiego napięcia?
Tak. Obejmuje zestawy rozdzielcze do 1000 V AC, w tym tablicowe, szynoprzewodowe, budowlane i przemysłowe – niezależnie od mocy i miejsca instalacji. - Czy wykonawca musi posiadać własne laboratorium lub badać rozdzielnicę fizycznie?
Nie zawsze. Weryfikację można przeprowadzić przez obliczenia lub porównanie ze wzorcem, o ile zestaw spełnia warunki zgodności opisane w normie. - Czy można używać rozdzielnic zgodnych z PN-EN 60439?
Nie. Norma PN-EN 60439 została wycofana. Obecnie obowiązuje tylko PN-EN 61439, a stosowanie poprzedniej normy grozi odrzuceniem projektu przy odbiorze. - Co musi zawierać dokumentacja projektowa zgodna z PN-EN 61439?
Wymagane są: uzgodnienia użytkownika (Załączniki C i BB), dane techniczne (InA, InC, RDF), Weryfikacja Jednostkowa Wyrobu, schematy połączeń i deklaracja zgodności. - Kiedy należy stosować technikę wysuwną lub wtykową?
W obiektach, gdzie konieczna jest ciągłość zasilania (np. szpitale, data center), norma zaleca stosowanie technik ułatwiających konserwację i rozbudowę bez przerywania pracy.
Wzór checklisty projektanta zgodnej z PN-EN 61439
| Krok | Czynność | Wymagany dokument / narzędzie |
| 1 | Ustalenie typu sieci i warunków pracy | Załącznik BB normy |
| 2 | Dobór InA, InC, Icw, RDF | TTCALC lub obliczenia własne |
| 3 | Wybór zestawu lub producenta | Dane techniczne wyrobu |
| 4 | Sprawdzenie możliwości weryfikacji | Obliczenia, testy lub porównanie |
| 5 | Sporządzenie uzgodnień z użytkownikiem | Załącznik C normy |
| 6 | Weryfikacja Jednostkowa Wyrobu | Dokumentacja końcowa projektu |
| 7 | Opracowanie deklaracji zgodności | Producent lub projektant zestawu |
| 8 | Weryfikacja selektywności aparatów | CURVE-Select lub dokumentacja producenta |
| 9 | Weryfikacja rozmieszczenia aparatów i wentylacji | Bilans cieplny i układ konstrukcyjny |
Przykładowe rozwiązania zgodne z PN-EN 61439
MODUŁ 2000TT (630–1600 A)
System dla średnich instalacji z pełną dokumentacją Weryfikacji Projektu. Oferuje IP31/IP54, odpływy NH i kompatybilność z sieciami TN-C, TN-S, IT. Idealny do obiektów biurowych, przemysłowych i publicznych.
Źródło: https://www.schrack.pl/know-how-cip/obudowy-przemyslowe-i-dystrybucyjne/system-rozdzielnic-i-sterownic-modul-2000tt
MODUŁ 4000TT (1600–5000 A)
Zaawansowany system dla obiektów krytycznych – szpitale, data center, zakłady produkcyjne. Obsługuje komunikację BUS, wykonanie wysuwne, odporność zwarciową 100 kA i dokumentację gotową do odbioru.
Źródło: https://www.youtube.com/watch?v=1cehVlIblOk
Projektuj zgodnie z normą PN-EN 61439 – razem z JKE Solutions
W JKE Solutions projektujemy i dostarczamy kompletne zestawy rozdzielnic niskiego napięcia zgodne z PN-EN 61439.
Zapewniamy:
- zgodność techniczną z normą,
- wykonanie Weryfikacji Jednostkowej Wyrobu,
- wsparcie projektowe na każdym etapie,
- dokumentację dla odbioru instalacji.
Skontaktuj się z nami
wypełniając formularz
